Editorials

editorial-general

Editorial 63

Δεν είναι λίγες οι φορές που ακούμε να επαναλαμβάνεται η άποψη ότι η οργάνωση της εκπαίδευσης στην Ελλάδα είναι άρτια, αποτελεσματική και δεν χρειάζεται βελτιώσεις. Η άποψη αυτή επιχειρείται να θεμελιωθεί στο γεγονός ότι πολλοί απόφοιτοι των πανεπιστημίων μας στελεχώνουν, χρόνια τώρα, πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού, στα οποία μάλιστα διακρίνονται και διαπρέπουν. Παραλείπουν, ωστόσο, να διευκρινίσουν ότι πρόκειται για περιορισμένο αριθμό επιστημόνων σε σχέση με το πλήθος των εκπαιδευομένων. Πρόκειται για έναν ισχυρισμό, ο οποίος τελικά δεν επιβεβαιώνεται από τα υπάρχοντα τεκμήρια. Γι’ αυτό και οδηγεί σε μια αυθαίρετη γενίκευση που θέλει τους Έλληνες μαθητές ως ιδιαίτερα προικισμένους. Τα αποτελέσματα PISA 2018 κάνουν τον ισχυρισμό να μοιάζει αποδυναμωμένος. Δείχνουν ότι οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών, με εξαίρεση όσους φοίτησαν σε ιδιωτικά σχολεία, ήταν ιδιαίτερα χαμηλές και κυμάνθηκαν κάτω του μέσου όρου. Με άλλα λόγια, διαπιστώθηκε ότι οι Έλληνες μαθητές σε σχέση με εκείνους των άλλων χωρών υστερούν σε βασικές δεξιότητες. Η συντήρηση, λοιπόν, μιας τέτοιας ψευδαίσθησης μόνο κακό μπορεί να κάνει διότι δεν θα μας αφήσει να δούμε κατάματα τα προβλήματα, ώστε να τα αντιμετωπίσουμε, να σπάσουμε τα στεγανά και να υιοθετήσουμε τις απαραίτητες αναπροσαρμογές του συστήματος


 

Editorial 62

Για πρώτη φορά στην ιστορία της Αρχιτεκτονικής, ο Aldo Van Eyck το 1941 προσθέτει στα μέχρι τότε «καθαρά» αρχιτεκτονικά σχέδια σχολείων κάτι το απροσδόκητο: δασκάλους και παιδιά. Η τομή αυτή, εκτός από αισθητική, είναι και σημειολογική. Έγκειται στην πρωτότυπη τότε, κυρίαρχη πλέον, ιδέα ότι ο χώρος είναι ένα κοινωνικό προϊόν που υπηρετεί συγκεκριμένες ανάγκες και προβάλλει συγκεκριμένες αξίες των εμπλεκόμενων στη λειτουργία του. Η σχολική εκπαίδευση, λοιπόν, αποκτά μία ακόμη διάσταση: Ο δάσκαλος και ο μαθητής αντιλαμβάνονται τη λογική ενός χώρου, αλλά δεν περιορίζονται σε αυτή. Ο χώρος οδηγεί τη σκέψη τους, αλλά δεν την περιχαρακώνει.

Τι σημαίνει, επομένως, να σχεδιάζεις ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον; Ποιες είναι εκείνες οι παράμετροι που ορίζουν τη σκέψη ενός αρχιτέκτονα; Και συμπληρωματικά: Τι σημαίνει να αντιλαμβάνεσαι την παιδαγωγική λειτουργία του χώρου; Ποιες είναι οι ευκαιρίες αξιοποίησής του ως μέσο στήριξης μιας παιδαγωγικής λογικής;

Στο παρόν τεύχος, αρχιτέκτονες και θεωρητικοί της Εκπαίδευσης απαντούν στα καίρια αυτά ερωτήματα και φωτίζουν λογικές που είτε κυριαρχούν στο παρόν, είτε κεντρίζουν το ενδιαφέρον για τις προοπτικές του μέλλοντος.


 

Editorial 61
 
Timeo hominem unius libri: Να φοβάσαι τον άνθρωπο του ενός βιβλίου.
Θωμάς Ακινάτης
 
Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας αποτελεί ζητούμενο για την εποχή μας. Γνωρίζοντας τα σημαντικά οφέλη που προκύπτουν για τον άνθρωπο από την επαφή του με το βιβλίο, η προσπάθεια όλων των φορέων της αγωγής να συμβάλουν στην ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας είναι αναμενόμενη, ειδικά από τη στιγμή που η αγάπη για το βιβλίο δε μεταδίδεται κληρονομικά ούτε είναι μια έμφυτη τάση του ατόμου. Αντίθετα, καλλιεργείται από πολύ μικρή ηλικία, αρχικά στους κόλπους της οικογένειας, με το παράδειγμα των γονέων και στη συνέχεια στο σχολείο. 

Μελέτες αποδεικνύουν ότι τα ποσοστά των συστηματικών αναγνωστών μειώνονται και η καθημερινή ενασχόληση των νέων με τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας έχει μειώσει σημαντικά το ενδιαφέρον τους για ανάγνωση εξωσχολικών βιβλίων. Το καλό βιβλίο, όμως, αποτελεί αναμφισβήτητα αξία διαχρονική που προάγει την πνευματική, ηθική και πολιτιστική στάθμη της κοινωνίας. 

Πρέπει, λοιπόν, η προσπάθεια όλων των θεσμών που εμπλέκονται στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών να είναι συστηματική και αδιάκοπη, αποσκοπώντας στην εξοικείωσή τους με την ανάγνωση και στη σταδιακή εδραίωση μιας φιλικής σχέσης με το βιβλίο. 

Το Δελτίο Εκπαιδευτικού Προβληματισμού και Επικοινωνίας της Σχολής μας μετέχει ενεργά σε αυτόν τον προβληματισμό και τον διάλογο. Στο τεύχος αυτό, δίνει βήμα σε σημαντικούς ανθρώπους της εγχώριας και διεθνούς σκηνής των γραμμάτων και του βιβλίου, ώστε έστω λίγη από την αγάπη τους για την ανάγνωση, να περάσει και στη δική μας σκέψη.


 

Editorial 60

Η σχέση του μαθητή με το Θέατρο ξεκινά σε πολύ μικρή ηλικία. Συνήθως, στην πρώτη παράσταση του Παιδικού Σταθμού ή του Νηπιαγωγείου. Έκτοτε, αλλεπάλληλες σχολικές παραστάσεις, συνήθως σε εθνικές επετείους, μονοπωλούν τη σχέση του αυτή. Καθώς τα χρόνια περνούν, η συμμετοχή στις σχολικές παραστάσεις μετατρέπεται σε υποχρέωση ή ετήσια συνήθεια. Η ντροπή και ο φόβος για τη δημόσια έκθεση αυξάνεται γεωμετρικά και η οργάνωση της παράστασης αποτελεί –συχνά– αγγαρεία για τους εκπαιδευτικούς, χωρίς, ωστόσο, να απουσιάζουν περιπτώσεις μαθητών που «διψούν» για την επαφή τους με τη σκηνή και φωτισμένων εκπαιδευτικών που με κόπο και όρεξη δημιουργούν εξαιρετικές παραστάσεις. Παράλληλα, χωρίς καμία πρακτική σύνδεση, ο μαθητής διδάσκεται, στο πλαίσιο των μαθημάτων του, για το Θέατρο και τις πτυχές του, την αξία του, την ιστορία του κ.ά. με αποκορύφωμα την επαφή του με το αρχαίο δράμα και το αρχαίο θεατρικό κείμενο τόσο στο Γυμνάσιο όσο και στο Λύκειο.

Στον αντίποδα όλων αυτών, έρευνες και μελέτες ανά τον κόσμο, εδώ και πάρα πολλά χρόνια, αναδεικνύουν και τεκμηριώνουν επιστημονικά την αξία του Θεάτρου στην Εκπαίδευση, παρέχοντας την κατάλληλη γνώση και προτείνοντας τρόπους δράσης.  

Δεν έχει φθάσει άραγε η ώρα να ενσωματωθεί το Θέατρο και η Θεατρική Αγωγή με πιο οργανωμένο, παιδαγωγικά τεκμηριωμένο και, κυρίως, πιο δημιουργικό τρόπο στο αναλυτικό μας πρόγραμμα, ώστε από έναν άχαρο και υποχρεωτικό χαρακτήρα που τώρα συντηρεί να μετατραπεί σε μια δημιουργική έκφανση της σχολικής ζωής και πραγματικότητας;

 


 

Editorial 59

Σύμφωνα με τη Unicef, ένα σχολείο φιλικό προς τα παιδιά παρέχει στους μαθητές ασφάλεια σωματική, συναισθηματική και ψυχολογική. Είναι πολύ σημαντικό για τα παιδιά να αισθάνονται ότι ζουν και λειτουργούν σε ένα προστατευμένο, όχι προστατευτικό, περιβάλλον, όπου τους παρέχονται ερεθίσματα και εφόδια χρήσιμα για το μέλλον τους. Καθοριστική στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών είναι η συμβολή των καθηγητών, καθώς από αυτούς εξαρτάται η εμπλοκή όλων των μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία, αλλά και της οικογένειας, η οποία στηρίζει και συμμετέχει σε αυτήν την τόσο σημαντική για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας των παιδιών πορεία. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η συνεργασία αυτών των δύο φορέων αγωγής είναι απαραίτητη, προκειμένου η νέα γενιά να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του μέλλοντος και να επιφέρει την ισορροπία σε έναν πλανήτη που κινδυνεύει.

 


 

Editorial 58

Ενώ οι βιολογικές ανάγκες των μαθητών ανά τον κόσμο είναι ίδιες, οι εκπαιδευτικές τους ανάγκες διαφέρουν και επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες που αφορούν κάθε τόπο και κάθε κοινωνική πραγματικότητα. Δεν μπορούμε, συνεπώς, να φανταστούμε μια «παγκοσμιοποιημένη εκπαίδευση». Κάθε χώρα έχει το δικό της εκπαιδευτικό σύστημα και τη δική της προσέγγιση ή πολιτική στα θέματα της Παιδείας. Οφείλουν, ωστόσο, η εκπαιδευτική κοινότητα και τα μέλη της, να βρουν κοινά σημεία, να εντοπίσουν τις θεμελιώδεις εκπαιδευτικές ανάγκες οι οποίες παραμένουν ίδιες και να συνεργαστούν σοβαρά, ώστε να είναι σε θέση να λύνουν κοινά εκπαιδευτικά προβλήματα και να βελτιώνουν συνεχώς τη διαδικασία της μάθησης.

Για όλα τα παραπάνω χρειάζεται μια κοινή αφετηρία.

Ο Άγγλος συγγραφέας Άρθουρ Κλαρκ είχε πει: “If children have interest  then education happens” («όταν τα παιδιά έχουν ενδιαφέρον, η εκπαίδευση συμβαίνει»). Είναι δύσκολο να διαφωνήσει κάποιος με αυτήν την άποψη, ειδικά αν σκεφτεί και πώς λειτουργεί ο ίδιος του εαυτός.

Η πρόκληση του ενδιαφέροντος του μαθητή μπορεί να είναι η παγκόσμια «σταθερά» πάνω στην οποία θα πρέπει να επενδύσει κάθε χώρα που βλέπει σοβαρά το ζήτημα της εκπαίδευσης.

 


 

Editorial 57

 
Οι σύγχρονες κοινωνιολογικές προσεγγίσεις για την εκπαίδευση του μέλλοντος αντιλαμβάνονται τους σχολικούς οργανισμούς ως ανοιχτά συστήματα, προσανατολισμένα στην κοινωνία, καθότι βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση με αυτή.
Απόρροια της προαναφερθείσας άποψης πρέπει να είναι η έναρξη ενός συστηματικού διαλόγου μεταξύ των φορέων της εκπαίδευσης για τη διαμόρφωση στρατηγικών σχολικών προγραμμάτων που θα ενσωματώνουν στον κόσμο της σχολικής πραγματικότητας πολλές και ποικίλες περιβαλλοντικές επιδράσεις (οικονομικές, τεχνολογικές, καλλιτεχνικές κ.ά.).
Συγκεκριμένα, η επαφή με την Τέχνη μπορεί να βοηθήσει στην αισθητική-πνευματική καλλιέργεια των νέων, καθώς και στην ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης, μέσω της παρατήρησης, του προβληματισμού και της διαλεκτικής επικοινωνίας με το έργο.
 Ο συσχετισμός της εκπαιδευτικής διαδικασίας με διάφορες μορφές τέχνης αποτελεί μία πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ποιοτική αναβάθμιση των σχολικών προγραμμάτων και την επίτευξη υψηλών εκπαιδευτικών στόχων.
 

 
Editorial 56
 
Άλλαζε απόψεις, αλλά κράτα τις αρχές σου.
Άλλαζε τα φύλλα, αλλά κράτα άθικτες τις ρίζες, Βικτώρ Ουγκώ
 

Στα 27 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας  του στη ζωή της σχολικής μας κοινότητας, το Δελτίο άλλαξε δύο φορές μορφή, ανταποκρινόμενο στις εξελίξεις και τις αλλαγές που υπαγόρευε κάθε φορά η εποχή αλλά και οι νέες ανάγκες της σχολικής μας ζωής. Από το τεύχος 49 (Φθινόπωρο-Χειμώνας 2012) το Δελτίο απέκτησε ηλεκτρονική μορφή (pdf), καθώς επιθυμία όλων μας ήταν να είναι εύκολα προσβάσιμο από όλα τα μέλη της ευρύτερης εκπαιδευτικής κοινότητας. Πάντοτε, όμως, διατηρούσε τον χαρακτήρα του εντύπου, αποκλειστικά μέχρι το 2014, σε περιορισμένα αντίτυπα έκτοτε.

Η επόμενη μεγάλη αλλαγή του Δελτίου είναι να κυκλοφορεί αποκλειστικά σε μορφή ηλεκτρονικού περιοδικού ως ένας δυναμικός ιστότοπος. Με τη μορφή αυτή, θα αποτελεί πλέον μέσο ανταλλαγής απόψεων και κατάθεσης γνωμών χωρίς τους περιορισμούς που υπαγορεύει η έντυπη μορφή και –το κυριότερο- με τη δυνατότητα άμεσης και έγκαιρης δημοσίευσης. Η έννοια του τεύχους παραμένει χωρίς όμως να είναι δεσμευτική. Έτσι, τα βασικά μέρη που συνθέτουν ένα πλήρες τεύχος (σημείωμα σύνταξης, αφιέρωμα, θέματα και απόψεις, και επιλογές) θα τα ξανασυναντήσουμε στον νέο αυτόν ιστότοπο είτε οργανωμένα στην κατηγορία ΤΕΥΧΗ είτε πιο «ελεύθερα» σε διάφορα σημεία, με την κεντρική σελίδα να περιέχει πάντα όλη την ύλη του τελευταίου τεύχους, ώστε να είναι η πιο άμεσα προσβάσιμη. Παράλληλα, δίνεται και η δυνατότητα πρόσβασης και στα παλαιότερα τεύχη, καθώς αποτελεί βασική επιδίωξή μας τόσο η αξιοποίηση αυτού του πολύ πλούσιου υλικού όσο και η αρχειοθέτησή του.

Από την πλούσια ιστορία του Δελτίου κρατάμε άθικτες τις βασικές αρχές: τον παιδαγωγικό και ενημερωτικό χαρακτήρα του, την έμφαση στην προσέγγιση θεμάτων που απασχολούν την ευρύτερη εκπαιδευτική κοινότητα. Ταυτόχρονα, όμως, αλλάζουμε: εισάγουμε νέες θεματικές, ανανεώνουμε τη μορφή και το περιεχόμενό του, και αντί να το τοποθετούμε στις βιβλιοθήκες, το αναρτούμε σε αυτό το σπουδαίο, δημοκρατικό και μοναδικό σε δύναμη σύγχρονο μέσο επικοινωνίας: το Διαδίκτυο.  


Editorial 55

Editorial 54